Beschikbaarheid is geen bijzaak van AI

De wereldwijde storing in Microsoft 365 laat scherp zien waar veel AI-plannen nog te abstract blijven. Volgens NOS Tech waren onder meer Outlook, Teams en de AI-functies van Copilot moeilijk bereikbaar of niet beschikbaar, nadat servers onverwacht uitvielen en de resterende infrastructuur onder druk kwam te staan. Voor Europese organisaties is dat geen argument tegen generatieve AI, maar wel een waarschuwing tegen een te smalle definitie van invoering.

Wie AI alleen als een model, licentie of chatbot behandelt, mist dat medewerkers de toepassing gebruiken via identiteit, agenda, documenten, overleg en netwerktoegang. Wanneer juist die omringende diensten haperen, valt niet alleen een losse AI-functie weg; dan stokt de werkstroom waarin die functie betekenis moet krijgen. Edgar van Lent ziet daarin een praktische bestuurstoets: een AI-toepassing is pas bedrijfskritisch wanneer de organisatie ook vooraf bepaalt wat medewerkers doen als de toegang ertoe tijdelijk verdwijnt.

De vervolgberichtgeving van NOS Tech maakt die afhankelijkheid concreter. Problemen met e-mail, vergaderen, agenda’s, thuiswerken en de Authenticator kwamen tegelijk naar voren. Dat onderscheid is belangrijk. De kwetsbaarheid zit niet uitsluitend in de beschikbaarheid van een AI-assistent, maar in de gezamenlijke afhankelijkheid van basisvoorzieningen waarop die assistent leunt. Europese bedrijven moeten daarom niet alleen vragen welke processen AI versnelt, maar ook welke minimale werkwijze overeind blijft zonder de betreffende werkplek- en toegangslaag.

Sneller beveiligen vraagt om kortere besluitvorming

Die operationele werkelijkheid komt samen met een tweede ontwikkeling: Tweakers meldt dat Google de hersteltermijn voor gemelde kwetsbaarheden stapsgewijs wil terugbrengen van maximaal 120 dagen naar 30 dagen, waarbij AI en llm’s als voornaamste reden worden genoemd. De les voor Europese ondernemingen is niet dat elke melding tot haastwerk moet leiden. Wel dat de oude scheiding tussen beveiliging, softwarebeheer en AI-beleid steeds minder houdbaar is.

AI vergroot de waarde van snelle informatieverwerking, maar kan ook de snelheid verhogen waarmee zwakke plekken worden gevonden, begrepen of misbruikt. Daardoor wordt een kwetsbaarheid in een gekoppelde applicatie sneller een bedrijfsrisico voor AI-ondersteunde processen. De onderschatte randvoorwaarde is besluitvorming: wie beoordeelt de melding, wie mag een wijziging versneld goedkeuren, welke bedrijfsfunctie test de gevolgen en wie beslist over tijdelijke compensatiemaatregelen?

Edgar van Lent, AI-specialist gericht op de inzet van AI in het Europese bedrijfsleven, stelt dat veilig opschalen niet begint met meer controles, maar met een herstelorganisatie die binnen korte tijd technisch én bedrijfsmatig kan besluiten. Een korte hersteltermijn is namelijk alleen realistisch als verantwoordelijkheden, testmogelijkheden en uitzonderingsprocedures al bestaan voordat de kwetsbaarheid wordt gemeld.

Dat vraagt om een nuchtere prioritering. Niet iedere interne toepassing hoeft dezelfde continuïteit of dezelfde herstelsnelheid te krijgen. Maar een organisatie die AI koppelt aan communicatie, klantcontact of interne kennis moet die keuzes expliciet maken. Anders dicteert een storing of beveiligingsmelding achteraf welke processen werkelijk kritiek zijn.

Grenzen in de wet zijn ook ontwerpeisen

De juridische ondergrens wordt tegelijk concreter. De EU AI Act Newsroom wijst erop dat sinds 2 februari 2025 acht categorieën AI-praktijken zijn verboden wegens onaanvaardbare risico’s voor grondrechten en waarden van de Unie. Volgens dezelfde toelichting komen daar door de Digital Omnibus twee verboden bij die vanaf 2 december 2026 gelden.

Voor bedrijven is dit meer dan een taak voor juridische controle vlak voor ingebruikname. Verboden toepassingen moet je niet achteraf proberen te corrigeren met instructies voor gebruikers of extra documentatie. Ze moeten in de ontwerpfase worden uitgesloten: in de keuze van use-cases, de gegevensstromen, de instructies aan leveranciers en de bevoegdheden die medewerkers krijgen. Juist daar ligt een verschil tussen formele compliance en bestuurbare toepassing.

Edgar van Lent benadrukt dat een Europese AI-strategie geloofwaardiger wordt wanneer een onderneming per toepassing vooraf kan uitleggen welke inzet zij bewust níet toestaat. Dat maakt ruimte voor innovatie, omdat teams sneller weten binnen welke grenzen zij kunnen experimenteren zonder later een fundamentele koerswijziging te moeten maken.

De komende weken: toets de samenhang, niet alleen de techniek

De komende weken moeten Europese bedrijven vooral letten op de verbinding tussen continuïteit, beveiligingsherstel en toegestane toepassing. De Microsoft-storing toont hoe snel een AI-ambitie geraakt wordt door de diensten eromheen. De kortere bugtermijn die Google aankondigt, maakt duidelijk dat hersteltempo een organisatievraag wordt. En de naderende aanvullende verboden onder de AI Act maken dat productkeuzes niet los kunnen staan van grenzen aan gebruik.

De meest bruikbare vervolgvraag voor bestuurders en AI-teams luidt daarom niet: werkt onze AI? Edgar van Lent adviseert een scherpere toets: kunnen wij aantoonbaar veilig, rechtmatig en werkbaar doorgaan wanneer toegang, infrastructuur of een gekozen toepassing onder druk staat? Wie die samenhang nu organiseert, bouwt geen vertraging in, maar voorkomt dat AI-waarde bij de eerste verstoring of wettelijke grens verdampt.